takim hasłem Lewica promuje projekt zmian dotyczących pośrednictwa w obrocie nieruchomościami. W opublikowanym poście pojawia się przykład mieszkania za 600 tys. zł i zapowiedź, że Kupującemu zostanie w kieszeni 12 tys. zł.
Źródło: https://www.facebook.com/NowaaLewica/po…
Rozumiem, dlaczego ten przekaz może być atrakcyjny. Osoba, która sama znalazła ogłoszenie, nie powinna być zaskakiwana obowiązkiem zapłaty za usługę, której nie zamawiała. Problem istnieje i zasługuje na rozwiązanie. Jednak projekt UD424 trzeba oceniać szerzej:
- przez zakres ochrony Klienta
- dostęp do pomocy, wsparcia sprzedającego i kupującego
- odpowiedzialność pośrednika
- skutki dla współpracy między biurami.
Projekt z 6 listopada 2026 r., opublikowany 9 listopada, wcześniejsze rozwiązania oraz publiczne stanowiska organizacji branżowych. To nadal projekt ustawy, nie obowiązujące prawo. Listopadowa wersja zawiera istotne korekty, ale również nowe przepisy, które wymagają bardzo uważnej dyskusji.
Źródło: https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12414255/katalog/13224743
Moja perspektywa
Na początku chcę jasno określić własną perspektywę. Zwykle pracuję na rzecz jednej strony transakcji. Uważam, że Klienci często właśnie tego oczekują: chcą wiedzieć, że ktoś pomaga im ocenić sytuację, przygotować decyzję i uzgodnić warunki odpowiadające ich potrzebom. Nie zawsze szukają neutralnego organizatora transakcji.
Jednocześnie w praktyce często spotykam się z sytuacją, w której druga strona również potrzebuje pomocy i sama o nią prosi. Kupujący znalazł mieszkanie, ale potrzebuje wsparcia w uporządkowaniu dokumentów, konsultacji dotyczących treści umowy przedwstępnej, przygotowaniu harmonogramu, zrozumieniu kolejnych etapów czy organizacji przekazania nieruchomości. Samodzielne znalezienie oferty nie oznacza, że potrafi i chce samodzielnie przeprowadzić całą transakcję.
Nie każdą taką potrzebę może zaspokoić agent Sprzedającego. Gdy pojawia się konflikt z jego zobowiązaniami, trzeba wyznaczyć granicę i wskazać potrzebę niezależnego wsparcia. Ale warto odróżniać wymuszanie wynagrodzenia od dobrowolnego zamówienia konkretnej, rzeczywiście potrzebnej usługi. Sama zgoda Klientów nie usuwa też każdego konfliktu interesów.
Wrześniowy projekt koncentrował się na czterech sprawach
- wynagrodzeniu od jednej strony
- obowiązkowych czynnościach pośrednika
- zasadach publikacji ofert
- sankcjach
Przewidywał ogólny obowiązek weryfikacji stanu prawnego i faktycznego, analizę rejestrów i dokumentów, oględziny, prezentowanie oferty, informowanie o nieruchomości oraz dokumentowanie prezentacji. Ogłoszenie miało być poprzedzone zawarciem umowy pośrednictwa i zawierać dane identyfikujące pośrednika. Projekt obejmował także możliwość wydania nakazu zaprzestania naruszeń, a następnie zakazu działalności w razie niezastosowania się do nakazu.
Wersja listopadowa
Listopadowy tekst zachowuje zasadę wynagrodzenia od jednej strony, ale zmienia jej otoczenie. Najważniejsze obowiązki i ograniczenia z art. 180 ust. 3b–3f mają znajdować zastosowanie, gdy stroną umowy pośrednictwa jest konsument. To istotne zawężenie. Nie należy jednak mylić go z warunkiem, że obie strony sprzedaży muszą być konsumentami. Projekt odwołuje się do umowy pośrednictwa.
Przebudowano również katalog czynności. Zamiast ogólnego obowiązku weryfikacji wskazano zbieranie danych z określonych rejestrów i dokumentów, adekwatnych do przedmiotu umowy, oraz osobno prezentacje nieruchomości. Jednocześnie pośrednik ma podawać dane zgodne ze stanem faktycznym i prawnym.
Dodano obowiązek poinformowania Klienta o potrzebie niezbędnej ekspertyzy lub specjalistycznego opracowania oraz zlecenia ich wykonania w uzgodnieniu z Klientem, na jego koszt lub za dodatkowym wynagrodzeniem. W ogłoszeniu mają pojawiać się firma pośrednika, cena ofertowa albo wysokość czynszu najmu, a przy zbyciu nieruchomości również informacje o obciążeniach ujawnionych w księdze wieczystej.
Z projektowanego art. 198d usunięto opisany wcześniej mechanizm prowadzący do zakazu działalności. Pozostały kary pieniężne, doprecyzowano terminy ich przedawnienia i dodano wyraźny przepis o zwrocie wynagrodzenia pobranego z naruszeniem zakazu. To konkretne zmiany, które trzeba odnotować, nawet jeśli krytycznie ocenia się inne elementy projektu.
Organizacje branżowe nie zgłaszały jednego, identycznego stanowiska
Polska Federacja Rynku Nieruchomości wskazywała przede wszystkim na potrzebę szerszego uporządkowania zawodu: weryfikacji kompetencji, rejestru, standardów, odpowiedzialności zawodowej, kształcenia i egzekwowania ubezpieczenia OC. Podkreślała znaczenie rzeczywiście wykonywanej usługi, jej zakresu oraz świadomej decyzji Klienta. Sprzeciwiała się automatycznemu utożsamianiu wynagrodzenia od dwóch stron z konfliktem interesów i zwracała uwagę, że zmiana płatnika nie musi oznaczać zniknięcia kosztu.
Federacja Porozumienie Polskiego Rynku Nieruchomości zajęła bardziej kategoryczne stanowisko. Domagała się usunięcia zakazu wynagrodzenia od obu stron, kwestionowała szeroki katalog obowiązków i system sankcji. Proponowała oparcie regulacji na szczególnej staranności zawodowej oraz zasadach etyki. Wskazywała również na problemy pośrednika Kupującego z dostępem do nieruchomości i dokumentów. To argumenty tej federacji; nie oznaczają, że każda przedstawiona przez nią ocena prawna jest bezsporna.
Stowarzyszenie Polska Izba Nieruchomości Komercyjnych akcentowało odrębność profesjonalnego obrotu między przedsiębiorcami. Postulowało wyłączenie tego segmentu z najbardziej ingerujących ograniczeń, określenie granic specjalistycznej weryfikacji oraz ochronę współpracy niezależnych pośredników. Zwracało też uwagę na nieprecyzyjne obowiązki powiązane z sankcjami.
W listopadowym projekcie widać rozwiązania zbieżne z częścią tych postulatów, zwłaszcza ograniczenie zakresu nowych przepisów do relacji konsumenckich i wyodrębnienie ekspertyz specjalistycznych. Bez pełnej analizy odpowiedzi ministerstwa nie należy jednak ogłaszać, że konkretna organizacja „wywalczyła” konkretny zapis.
Moje uwagi
Ja w swoich uwagach podkreślałem przede wszystkim potrzebę jasnego określenia, dla kogo pracuje pośrednik, powiązania wynagrodzenia z usługą, ochrony legalnej współpracy MLS, wyznaczenia granic weryfikacji nieruchomości oraz precyzyjnych zasad kontroli. Te kwestie w znacznej części pozostają aktualne.
Post Lewicy przedstawia projekt w sposób znacznie prostszy niż jego rzeczywista treść
Hasło „jedno mieszkanie, jedna prowizja” może sugerować, że przy transakcji dopuszczalne będzie tylko jedno wynagrodzenie. Tymczasem projekt nie ustanawia generalnego zakazu zatrudnienia dwóch niezależnych pośredników, po jednym przez każdą stronę, z odrębnym wynagrodzeniem dla każdego. Wprowadza natomiast szczególne ograniczenia dotyczące ich powiązań.
Także zdanie, że pośrednik ma brać wynagrodzenie tylko od strony, z którą podpisał umowę, nie oddaje istoty zmiany. Właśnie sytuacja dwóch umów i wynagrodzenia od obu stron jest przedmiotem sporu.
W poście pojawia się również wymóg zawarcia umowy z właścicielem przed publikacją oferty. Literalnie listopadowy przepis mówi o umowie pośrednictwa dotyczącej danej nieruchomości. Nie wskazuje w tym miejscu właściciela. Co więcej, wrześniowy tekst również nie zawierał tego słowa w samym przepisie dotyczącym publikacji. Dlatego trzeba odróżniać polityczne objaśnienia od treści, która ma stać się prawem.
Nie przekonuje mnie też kategoryczna obietnica, że dzięki oględzinom i podawaniu informacji Kupujący nie nabędzie nieruchomości z samowolą budowlaną. Oględziny są potrzebne, dokumenty trzeba sprawdzać, ale nie każdą nieprawidłowość można rozpoznać podczas wizyty. Czasem potrzebne są akta administracyjne, specjalistyczna analiza lub ekspertyza. Sam obowiązek ustawowy nie jest gwarancją wykrycia każdego problemu.
Nie ma również podstaw, aby każdemu Kupującemu obiecywać konkretną oszczędność
W przykładzie z posta Lewicy 2% od 600 tys. zł to rzeczywiście 12 tys. zł. Jeżeli cena i wszystkie pozostałe warunki pozostaną takie same, a obowiązek tej zapłaty zniknie, Kupujący wyda mniej. To jednak założony scenariusz, a nie gwarantowany wynik ustawy.
Biura mogą zmienić stawki dla Sprzedających, zakres obsługi i modele rozliczeń. Sprzedający mogą próbować uwzględnić koszt usługi w oczekiwanej cenie, choć rynek nie musi tej ceny zaakceptować. Kupujący może też zdecydować się na własnego doradcę. Możliwa jest zarówno oszczędność, jak i przesunięcie kosztu między stronami lub usługami. Uczciwa debata powinna przedstawiać te możliwości bez obiecywania jednego wyniku.
Największe nowe ryzyko widzę w przepisie o powiązaniach pośredników
Zakaz drugiego wynagrodzenia obejmuje określone relacje rodzinne i osobiste, ale także powiązania zawodowe w okresie trzech lat przed zawarciem umowy pośrednictwa. Wymieniono m.in. pozostawanie w stosunku pracy lub zlecenia oraz otrzymywanie wynagrodzenia od tego samego podmiotu.
Wyobraźmy sobie dwóch przedsiębiorców, którzy wcześniej pracowali w jednym biurze, a obecnie prowadzą niezależne firmy. Jeden obsługuje Sprzedającego, drugi Kupującego. Literalne brzmienie przepisu może objąć także ich, mimo że nie próbują obchodzić prawa.
Rozumiem potrzebę przeciwdziałania fikcyjnemu dzieleniu jednego biura na dwa podmioty. Ale wcześniejsza współpraca zawodowa nie dowodzi fikcyjności obecnej relacji. Tak szeroka regulacja może ograniczać Klientowi wybór własnego agenta i wymagać od biur sprawdzania historii wzajemnych powiązań. Nie jest to zakaz całej współpracy MLS, lecz realne źródło niepewności, które powinno zostać usunięte przed uchwaleniem ustawy.
Nadal brakuje też jasnej odpowiedzi na pytanie: dla kogo pracuje pośrednik?
Umowa ma określać zakres czynności i wynagrodzenie, ale projekt nie nakazuje wprost wskazania strony, na rzecz której wykonywana jest usługa, ani wyjaśnienia ewentualnej roli wobec drugiej strony.
Samo ustalenie, kto płaci, nie wystarcza. Pozostaje problem modelu, w którym pośrednik prowadzi ofertę Sprzedającego, deklaruje mu „0%”, a wynagrodzenia oczekuje od Kupującego. Jedna płatność nie wyjaśnia jeszcze Kupującemu, czy agent działa na jego rzecz i za co odpowiada.
Podobnie potrzeba wsparcia drugiej strony nie zniknie po zmianie ustawy. Jeżeli dana pomoc będzie w istocie usługą pośrednictwa objętą zakazem drugiego wynagrodzenia, nie wystarczy nazwać jej „konsultacją”, aby bezpiecznie pobrać opłatę. Potrzebne są czytelne granice między informowaniem uczestnika transakcji, realizacją obowiązków wobec własnego Klienta a odrębną usługą dla drugiej strony. W części spraw rozwiązaniem będzie inny, niezależny specjalista. To może zwiększać niezależność wsparcia, ale oznacza też dodatkowy etap organizacyjny i możliwy koszt.
Katalog obowiązków powinien ponadto odpowiadać rodzajowi zlecenia
Projekt powinien uwzględniać, że pośrednik Sprzedającego i pośrednik Kupującego wykonują różne zadania. Tymczasem nakłada na nich wspólny katalog obowiązków, w tym prezentowanie oferty nieruchomości na rynku. Przy zleceniu sprzedaży jest to zrozumiałe. Jeśli jednak Kupujący zleca mi znalezienie mieszkania, moim zadaniem jest wyszukiwanie i ocena ofert, a nie wprowadzanie nieruchomości na rynek. Przepis powinien jasno wskazywać, które obowiązki dotyczą danego rodzaju usługi. To szczególnie ważne, gdy za ich niewykonanie przewidziano karę pieniężną.
Ekspertyzy
Dobrze, że projekt rozpoznaje potrzebę ekspertyz. Nadal jednak trzeba określić, jak oceniać staranność pośrednika, gdy dostępne dokumenty są niepełne, właściciel zataja informacje albo Klient odmawia koniecznego badania. Klient powinien wiedzieć, co zostało sprawdzone, czego nie udało się potwierdzić i gdzie potrzebna jest pomoc specjalisty. Pośrednik powinien wiedzieć, za jakie działania i zaniechania odpowiada.
Dla Klientów projekt może przynieść rzeczywiste korzyści
- ograniczenie żądania drugiego wynagrodzenia przez tego samego pośrednika
- bardziej konkretne informacje w ogłoszeniach
- obowiązkowe prezentacje
- wyraźną podstawę żądania zwrotu niedozwolonej opłaty
Może również sprzyjać rozwojowi niezależnej obsługi Kupujących.
Nie daje jednak automatycznie bezpłatnej pomocy agenta Sprzedającego, gwarancji niższej ceny ani pewności, że nieruchomość nie ma wad. Zbyt szerokie przepisy o powiązaniach mogą dodatkowo utrudnić wybór doradcy.
Dla pośredników
Dla pośredników oznaczałby potrzebę przeglądu umów, sposobu wynagradzania, treści ogłoszeń, procedur weryfikacji i zasad współpracy. Firmy pobierające wynagrodzenie od obu stron musiałyby przebudować model obsługi w zakresie objętym zakazem. Biura pracujące dla jednej strony także musiałyby dostosować się do nowych obowiązków.
Projekt przewiduje sześć miesięcy od ogłoszenia ustawy do jej wejścia w życie. Dla umów zawartych wcześniej i nadal obowiązujących przewidziano stosowanie dotychczasowych przepisów. Nie oznacza to więc natychmiastowej zmiany wszystkich istniejących relacji.
Podsumowując
Popieram regulacje, które pozwalają Klientowi świadomie zamówić usługę, rozumieć jej zakres i skutecznie rozliczyć pośrednika z wykonanej pracy.
Popieram również jasne granice konfliktu interesów i eliminowanie opłat narzucanych osobom, które nie zamawiały wsparcia.
Zależy mi jednak, żeby ustawa uwzględniała także sytuację Klienta, który tego wsparcia naprawdę potrzebuje.
Żeby chroniła możliwość niezależnej współpracy między biurami.
I żeby wymaganiom wobec pośrednika towarzyszyły odpowiednie kompetencje, dostęp do informacji oraz precyzyjnie określona odpowiedzialność.
Klient powinien od początku wiedzieć: kto dla niego pracuje, co ma zrobić, za co otrzyma wynagrodzenie i gdzie kończy się jego rola. Po przeczytaniu obecnej wersji UD424 nadal uważam, że właśnie tę kwestię trzeba w projekcie dopracować.
Dodaj komentarz